In het huidige veiligheidsbeleid worden euro's uitgegeven waarmee elders meer doden te voorkomen zijn. Maatregelen worden steeds meer gebaseerd op emoties en politiek. Wie geen prijs aan een mensen­leven durft toe te kennen, is medeverant­woordelijk voor onzinnige besluiten. Ethisch adviseren vergt het inzicht dat de maatregelen geen miljoenen mogen kosten. We moeten professionals dwingen tot maatschappelijke kosten en baten analyse, want met zo'n MKBA wordt het inzichtelijk.

Tot zover enkele uitingen op de Themabijeenkomst Ruimtelijke ordening en Externe veiligheid (6/10/11 via ww.relevant.nl) en nieuws Mal-GR. Onderbouwing blijft in het bovenstaande impliciet, maar het criterium is duidelijk: MKBA-aanhangers willen dat bij beperkt budget de maatregel wordt getroffen waarvan de euro per (vermeden) dode optimaal is. Hieronder kijken we eerst of deze utiliteit wel werkt (twijfelachtig volgens Risicozoeker 4).

Daartoe drukken we een aantal gevaren uit in DALY, wat niet alleen die doden meeneemt maar ook niet-letale effecten en discount voor latere levensjaren. Deze Disability Adjusted Life Year is een door de WHO afgeleide eenheid voor ziektelast, precies wat we nodig hebben als we tegen gevaren collectieve middelen verdelen.

Ter illustratie wat schadeberekening bij geluid. Lawaai geeft via ont­waak­reacties 400.000 personen met ernstige slaap­ver­storing in Nederland.  Via een factor 0,07 verlies van gezonde jaren leidt dat per jaar tot 30.000 DALY. Via verhoogde bloeddruk 70.000 DALY. Een beetje via overlijden: 620 statistische gevallen met elk 10,5 verloren levensjaar. Alle verbanden met voldoende weten­schap­pelijk bewijs samen: 120.000 DALY door verkeers­lawaai. (Bron: F. Woudenberg, Geluid en Gezondheid H2, in druk SDU) Ook luchtverontreiniging, ongevallen thuis en op de weg veroorzaken élk rond honderdduizend DALY. Alle in kaart gebrachte verstoringen samen, kosten Nederland ruim 3.300.000 DALY. Elk jaar. Met een populatie van hoogstens zeventien miljoen zijn dat nogal wat verloren levensjaren. Het gevaarlijkst in die maat is ... overgewicht, met stip op kop. Dat  soort getallen leidt, naar het lijkt op onvoorspelbare wijze (niet) tot veilig­heids­maatregelen, getuige ook de volgende uitkom­sten. Rond de tienduizend DALY veroorzaken bijvoorbeeld radon in woningen en meeroken, onder duizend - moord en doodslag, onder honderd - diverse carcino­genen en hoog­spannings­lijnen. En externe veiligheid. (Zie RZ 2 voor het groepsrisico van heel Nederland, loopt vanaf ongeveer 1 slacht­offer per jaar, tot 10.000 doden met 10-6/y, levert zelfs na ruim omhoog corrigeren voor werkelijke bloot­stelling en gewonden hoogstens paar honderd DALY.)

Aan de kosten van maatregelen kan het niet liggen. 1% minder zuigelingen­sterfte levert al honderdduizend DALY. Idem als tabak ooit in de narcoticawetgeving was mee­genomen. En een obesitas­tax van een eurocent per kilocalorie geeft zelfs tweemaal baten. Plus een volksopstand, maar dat soort eenmalige kosten laat onver­klaard de discrepantie tussen batig saldo en geen maat­regelen. Er ontbreken kennelijk zoveel aspecten en waar­deringen dat een MKBA weinig verklaart. Zelfs binnen een beperkte toepassing duiken inconsistenties op. Zo spenderen we probleem­loos 10 k€ per DALY bij preventieve gezondheids­zorg, terwijl een vaccinatie in een ontwikkelingsland die DALY vanaf een euro levert. Dat noemen we niet onzinnig, hoogstens onrecht­vaardig.  Vergelijken binnen Neder­land misschien? Dan is het zinnig dat de overheid vóór pensioen­datum organen opeist zodat jongeren niet aan de orgaantekorten overlijden. Het hart uit een 65-jarige (de huidige donatiegrens) in een 20-jarige levert immers DALYs op. Of, met een iets minder fataal voorbeeld: hier met die nier ! Nog zo'n omissie: uit collectief vermeden doden blijkt een prijs per levensjaar, maar toegevoegde doden betreft een andere kwestie, en een individuele veroorzaker krijgt niet met schade­vergoeding maar met strafrecht te maken.

Verder hebben we het steeds over hoe veiligheidsgeld nu verdeeld is. Hoe de situatie zou moeten zijn, is heel andere kwestie en de eerste alinea staat dus vol met ongefundeerde morele oordelen (bij: onzinnig, emotio­neel, mogen). De tweede - bevat dus de ongefundeerde verwachting dat MKBA beter veiligheids­beleid geeft. De derde - op zich juiste getallen, maar zonder verklarende waarde. Sterker, gezien de voorbeel­den in de 4^e alinea (hierboven), verdorven uitkomsten die volgens het utilistisch kader kloppen en moeten.

Om dat te corrigeren moeten minstens drie collectieve doelen worden gerespecteerd. De Engelse overheid verwoordt ze als volgt: 1) utiliteit, dus inderdaad verwachte uitkomst van baten en lasten 2) rechtvaardige verdeling, zichtbaarheid van veroorzaker,  doorberekening van kosten 3) ambitie om reductie­mogelijkheden daadwerkelijk te realiseren (Reducing Risks, Protecting People, J.LeGuen, HSE, 1999-2000). Op het continent expliciteren we nog: 4) een minimum beschermings­niveau dat ten alle tijde wordt geborgd. Vanwege de noodzaak van zo'n hele set kwam Starr's MKBA een factor miljoen verkeerd uit (zie RZ 6), en zwoegen we met meerdere risico's als beleidsinstrument: naast overlijden (PR, PLL) collectief risico (YLL, DALY) en groepsrisico (FN-curve, SRI). Dat uit een FN-curve nog niet eens een dode gemiddeld per jaar volgt, toont alleen maar dat de bovenstaande vier afwegingen níet tot elkaar zijn te reduceren, laat staan tot één getal.

Wantrouw dus simpele ordeningen, want door hun ver­gaande onvolledigheid lijkt een maatregel onzin en nagelaten beleid nuttig.